Мэдээ мэдээлэл - Bayanzurkh.nutag.mn

Мэдээ мэдээлэл - Bayanzurkh.nutag.mn http://bayanzurkh.nutag.mn/ ru Мэдээ мэдээлэл - Bayanzurkh.nutag.mn DataLife Engine Баянзүрх дүүргийн 19 дүгээр хороонд барьж буй цэцэрлэгийн барилгын ажил 88 хувьтай үргэлжилж байна http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3426 http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3426

Нийслэлийн төсвийн хөрөнгө оруулалтаар Баянзүрх дүүргийн 19 дүгээр хороонд барьж буй 240 хүүхдийн хүчин чадалтай цэцэрлэгийн барилга угсралтын ажил 88 хувийн гүйцэтгэлтэй үргэлжилж байна. Тус цэцэрлэг нь 2,105 ам метр талбайтай, хагас зоорь бүхий хоёр давхар барилга бөгөөд хүүхдүүдэд аюулгүй, тав тухтай сургалтын орчин бүрдүүлэхээр төлөвлөгдсөн. Өнөөдрийн байдлаар барилгын дотор заслын ажил болон гадна тохижилтыг хийж байгаа юм.

Барилгын ажлыг "Ди Би Ти Би" ХХК гүйцэтгэж, төслийг 2026 онд багтаан ашиглалтад оруулахаар ажиллаж байна. Ингэснээр Баянзүрх дүүргийн 19 дүгээр хорооны сургуулийн өмнөх боловсролын хүртээмж нэмэгдэж, хүүхэд багачууд аюулгүй, орчин үеийн шаардлага хангасан орчинд суралцах боломж бүрдэх юм.

]]> zulaa Wed, 01 Jul 2026 14:54:34 +0800 БАЙР СУУРЬ: Журам нь ч батлагдаагүй малчны тухай хуулийн хэрэгжилтийн талаар хэн, хэн юуг өгүүлэв http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3422 http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3422
Байгаль орчин, хүнс хөдөө аж ахуйн байнгын хорооны өчигдрийн хуралдаанаар Малчны тухай хуулийн хуулийн хэрэгжилтийг дүгнэх Ерөнхий хяналтын сонсгол явууллаа. Энэ хуулийг 2024 оны зургаадугаар сард буюу хоёр жилийн өмнө баталжээ. Энэ хуулийг яагаад хоёр жилийн дараа үнэлж, эргэж харж байгааг УИХ-ын гишүүн Б.Уянга асуулаа. Ингээд гишүүдийн БАЙР СУУРЬ-ийг хүргэе.

УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн: Хуулийг дагаж 11 журмыг батлах ёстой ч батлаагүй, хуулийн хэрэгжилт сул байна. Мал аж ахуйн салбарын бүтээмжийг ярих шаардлагатай. Энэ хуульд анх удаа малчны бүтээмжийг оруулсан ч бүтээмжийг хэрхэн хэмжих вэ гэдгийг Засгийн газар тодорхой болгох ёстой юм. Ингэснээр малчны хөдөлмөрийг хэрхэн үнэлэх нь тодорхой болно. Хүн амын бодлого алдагдсан тул залуу малчид цөөрсөн.

УИХ-ын гишүүн М.Мандухай: Залуу малчдын залгамж халааг бэлдэх нь сумын засаг дарга нарын үүрэг. Энэ чиглэлд юу хийсэн бэ. Би сая Сүхбаатар аймгийн есөн сумаар явахад малчид ноосны урамшуулал аваагүй байна. Энэ талаар мэдээлэл авъя.

Орон нутгийн төлөөлөл: Сумын засаг дарга нарт төсөв байдаггүй. Ямар сургалт яаж хийхээ мэдэхгүй байна гэж хэлсэн. Би энэ сонсголд ирэхээсээ өмнө хамтран ажилладаг хэд хэдэн сумын Засаг даргаас тодруулсан. Ноосны урамшууллыг сүүлийн гурван жилд аваагүй. "Цагаан алт" хөтөлбөрийн талаар сайн мэдэхгүй байна.

ХХААХҮЯ-ийн Бодлого төлөвлөлтийн газрын дарга Ц.Болорчулуун: Манай яамны татаасын буюу хөтөлбөрийн санхүүжилтийн найман хувийг мал аж ахуйн салбарт зарцуулсан. Нийт татаасын 60-аас дээш хувийг хүнсний үйлдвэрүүдэд олгосон.

УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн: Нийт малчдын 40 хувь нь 400 тэрбум төгрөгийг зээлтэй гэсэн судалгааг 2024 онд гаргасан. Малчид зээл авахад их хүнд. Иймд Малчны хөгжлийн сан байгуулж, амьжиргааг нь дэмжих шаардлагатай. Нийт малчдын 6-7 хувь нь мянгат малчид байна. Арилжааны банкууд жилийн 20-20 хувийн хүүтэй зээл өгдөг. Учир нь тэд мал аж ахуйг эрсдэлтэй гэж үздэг.

Мөн сум бүрд малчны хөгжлийн сан байгуулахаар хуульд тусгажээ. Энэ сангийн эх үүсвэр нь уул уурхайн баялгаас бүрдэнэ гэж заасан ч одоо л энэ сангийн журмыг ХХААХҮЯ боловсруулж байгаа. Малчны хүүхдийн боловсролын талаар Боловсролын яамны Төрийн нарийн бичгийн дарга Т.Ням-Очир танилцуулав. Тэрээр "Гэрийн сургалтын журмыг боловсруулж байна. Малчин хүсвэл хүүхдээ гэрээр сургаж болно. УИХ-ын гишүүн Р.Сэддорж гишүүний өргөн барьсан хуулийн төслийг бид дэмжиж санал өгсөн.

Жишээ нь таван настай хүүхэд сургуулийн өмнөх боловсрол буюу цэцэрлэгт заавал хамрагдсан байх ёстой. Ингэснээр сургуульд сурах бэлтгэлээ хангадаг. Малчны хүүхдүүд бүгд цэцэрлэгт хамрагдахгүй байна. МСҮТ, политехникийн коллежуудад малчин хөтөлбөр нэвтрүүлж, энэ хавар 70 малчин төгслөө. Нийт 200 орчим малчин суралцаж байна. Мөн насан туршийн боловсролын төвүүдэд түшиглэн сургалт явуулна. МСҮТ багшаа бэлдэж, бэлтгэлээ бүрэн хангасан бол яамнаас зөвшөөрлөө аваад малчны сургалт эхлүүлэх бүрэн боломжтой. Өнгөрсөн жил зүүн аймгуудад сургалт явуулсан. Энэ жил баруун аймгуудад үргэлжлүүлнэ. Гэрийн сургалт нь зөвхөн хүүхэд рүү чиглээгүй. Бүх хүнийг хамруулна. Хэдийгээр энэ хуульд хязгаарласан боловч малчдын хүүхэд зээл авч, их дээд сургуульд сурч болно.

УИХ-ын гишүүн Л.Мөнхбаясгaлан: Малчдыг ипотекийн зээлд яагаад хамруулахгүй байна вэ. Энэ заалт өнөөг хүртэл хэрэгжсэнгүй?

Гэр бүл, хөдөлмөр, нийгмийн хамгааллын яамны газрын Нийгмийн даатгал, хуримтлалын сангийн бодлогын газрын дарга В.Рэнцэнханд: 38 мянган малчин нэг удаад нийгмийн даатгалын шимтгэлээ нөхөн төлүүлбэл олон тэрбум төгрөг шаардлагатай. Гэвч улсын төсөвт энэ эх үүсвэрийг тусгаагүй тул бид Засгийн газрын гишүүдээс санал авахаар албан бичиг илгээсэн. Малчид тэтгэвэрт гарахдаа давуу эрх эдэлдэг. Харин малчдын зүгээс "Уул уурхай Монголыг тэжээсэн гэж ярьдаг ч биднийг үнэлэхгүй байна. Уул уурхай нэгдүгээрт ус, бэлчээр, газрыг байхгүй болгосон, би яаж оршин тогтнох вэ. Говийн бүсийн малчид тогтвортой хөгжих нөхцөл алга. Өнөөдөр малчдын жендерийн асуудал алдагдсан. Хөдөө амьдрах орчин бүрдэхгүй байгаа учраас гэр бүл төлөвлөлтийн асуудал үүсэж байна. Малчдыг бичил бизнес, хоршоо эрхэл гэдэг. Хоршоо хөдөлгөөн чинь амьдрал дээр бодитоор хэрэгжихгүй байгаа. Малчид жижиг дунд бизнес эрхлээд байдаг ч борлуулалтаар нь дэмждэггүй.Сум орон нутаг дээр эмнэлэг, сургууль, цэцэрлэг гэсэн гурван байгууллага бий. Малчид тэнд очоод бүтээгдэхүүнээ өгье гэхээр заавал тендерт орох босго тавьчихсан. Гэтэл энэ босгыг бид давдаггүй. Босго давахгүй болохоор тухайн орон нутгийн төрийн албан хаагчийн хамаарал бүхий компани ирээд өрхийн хэмжээнд үйлдвэрлэл эрхэлж буй хүмүүсийн бүтээгдэхүүнийг аваад өгчихдөг.Залуу малчдыг хөдөө байлгах гэж байгаа хийж буй бүтээгдэхүүнээр нь дэмжье.

]]> zulaa Wed, 24 Jun 2026 11:52:50 +0800 Гадаадын банкны салбар Монголд байгуулагдах нь Монголчуудад л ашигтай http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3417 http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3417
Монгол Улс эдийн засгаа төрөлжүүлэх, хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, санхүүгийн зах зээлийн өрсөлдөх чадварыг сайжруулах тухай олон жил ярьж ирсэн. Гэвч эдгээр зорилтыг хэрэгжүүлэхэд чухал нөлөө үзүүлэх нэг асуудал болох гадаадын банкны салбар байгуулах асуудал өнөөдрийг хүртэл бодит ахиц багатай хэвээр байна.

Зарим нь үүнийг үндэсний банкны салбарт эрсдэл дагуулна гэж хардаг бол нөгөө хэсэг нь эдийн засгийн шинэ боломж гэж үздэг. Харин бодит байдал дээр гадаадын банкны салбар Монголд байгуулагдах нь хамгийн түрүүнд Монголын иргэд, аж ахуйн нэгжүүдэд ашигтай шийдвэр байх магадлал өндөр.

Өнөөдрийн байдлаар Монголын банкны зах зээлд цөөн тооны томоохон банк зонхилж байна. Зах зээл төвлөрсөн бүтэцтэй байх нь тодорхой хэмжээнд тогтвортой байдлыг хангадаг ч нөгөө талаас өрсөлдөөнийг хязгаарлаж, санхүүгийн үйлчилгээний өртөг өндөр хэвээр үлдэх шалтгаан болдог.

Иргэдийн хувьд зээлийн хүү өндөр, хадгаламжийн өгөөж харьцангуй бага, үйлчилгээний шимтгэл буурахгүй байгаа нь үүний нэг илрэл юм.

Харин олон улсын туршлагатай, санхүүгийн томоохон чадавхтай банкнууд Монголын зах зээлд нэвтэрснээр өрсөлдөөн эрчимжинэ. Өрсөлдөөн бий болсон нөхцөлд банк бүр харилцагчаа хадгалах, шинээр татахын тулд үйлчилгээний чанар, хүртээмж, нөхцөлөө сайжруулах шаардлагатай болдог. Үүний үр дүнд эцсийн хэрэглэгч буюу Монголын иргэд илүү хожих боломжтой.

Гадаадын банкны оролцооны хамгийн том давуу тал нь санхүүжилтийн эх үүсвэрийн өртөгтэй холбоотой. Олон улсын банкууд дэлхийн зах зээлээс харьцангуй хямд эх үүсвэр татах боломжтой байдаг. Энэ нь бизнесүүдэд олгох зээлийн өртөг буурах, урт хугацааны санхүүжилтийн боломж нэмэгдэх нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Ялангуяа үйлдвэрлэл, дэд бүтэц, экспортын чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг компаниудад урт хугацааны, тогтвортой санхүүжилт хамгийн их дутагдаж байгаа өнөө үед энэ нь томоохон дэмжлэг болох юм.

Монголын бизнес эрхлэгчид олон улсын төлбөр тооцоо хийх, худалдааны санхүүжилт авах, баталгаа гаргуулах зэрэгт өндөр зардал төлөх нь түгээмэл.

Харин гадаадын банкны салбарууд олон улсын сүлжээ, туршлагаа ашиглан эдгээр үйлчилгээг илүү шуурхай, үр ашигтай хүргэх боломжтой. Ингэснээр Монголын компаниудын өрсөлдөх чадвар зөвхөн дотооддоо төдийгүй олон улсын зах зээлд ч нэмэгдэх нөхцөл бүрдэнэ.

Мөн гадаадын банк орж ирэх нь зөвхөн хөрөнгө мөнгөний асуудал биш юм. Тэдгээр байгууллага дэлхийн түвшний эрсдэлийн удирдлага, дижитал үйлчилгээ, мэдээллийн аюулгүй байдлын тогтолцоог авчирдаг. Өнөөдөр хэрэглэгчид банкнаас зөвхөн мөнгө хадгалах, зээл авах үйлчилгээ бус, хурдтай, найдвартай, технологид суурилсан шийдлийг хүсэж байна. Ийм шаардлага нэмэгдэхийн хэрээр дотоодын банкууд ч шинэчлэл хийхээс өөр аргагүй болно. Өөрөөр хэлбэл, гадаадын банкны оролцоо нь салбарын нийт хөгжлийг хурдасгах хөшүүрэг болж чадна.

Зарим хүмүүс гадаадын банк орж ирвэл үндэсний банкуудын ашиг буурч, зах зээлээ алдана гэж болгоомжилдог. Гэвч зах зээлийн эдийн засгийн үндсэн зарчим нь өрсөлдөөн юм. Өрсөлдөөнөөс хамгаалж биш, өрсөлдөх чадварыг нь сайжруулж байж үндэсний компаниуд урт хугацаанд хүчирхэгждэг. Өнөөдөр Монголын томоохон банкууд бүс нутгийн хэмжээнд өрсөлдөхүйц түвшинд хүрэхийг зорьж байгаа бол олон улсын тоглогчидтой нэг зах зээлд ажиллах туршлага нь өөрөө хөгжлийн боломж болох юм.

Хамгийн гол нь гадаадын банк Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулахдаа Монгол Улсын хууль тогтоомж, Монголбанкны хяналт, зохицуулалтын хүрээнд ажиллана.

Тиймээс үндэсний эрх ашиг хөндөгдөнө гэхээсээ илүүтэйгээр олон улсын шилдэг туршлага, хөрөнгө, технологийг дотоодын зах зээлд нутагшуулах боломж гэж харах нь илүү бодитой юм.

Монгол Улс эдийн засгаа тэлэх, хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх, санхүүгийн салбарын өрсөлдөх чадварыг дээшлүүлэх зорилго тавьж байгаа бол дэлхийд нээлттэй байх шаардлагатай.

Гадаадын банкны салбар байгуулагдана гэдэг нь хэн нэгэн байгууллагад давуу байдал олгох тухай асуудал биш. Харин Монголын иргэдэд илүү сайн үйлчилгээ, бизнесүүдэд илүү боломжийн санхүүжилт, эдийн засагт илүү өрсөлдөөн, илүү хөгжил авчрах тухай асуудал юм.

Тиймээс гадаадын банкны салбар Монголд байгуулагдах нь хамгийн ихээр Монголчуудад ашигтай шийдвэр байх болно. Өрсөлдөөнөөс үүдэх үр өгөөжийг иргэн, бизнес, улмаар улсын эдийн засаг бүхэлдээ хүртэх боломжтой. Энэ бол гаднынхны бус, Монголын хөгжлийн төлөөх алхам юм.

Г.Лүүрэв

sonin.mn

]]> zulaa Wed, 17 Jun 2026 11:03:19 +0800 Хууль бусаар эзэмшиж байсан 15 объектыг нийслэл буцаан авчээ http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3416 http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3416

Сүүлийн хоёр жилийн хугацаанд нийслэлийн өмчийг хууль бусаар эзэмшиж байсан этгээдүүдээс 15 барилга байгууламжийг буцаан авч, нийслэлийн өмчид бүртгүүлжээ. Нийтдээ 6 тэрбум гаруй төгрөгийн үнэлгээтэй эдгээр хөрөнгийг эргүүлэн авснаар 2024-2025 онд нийслэлийн төсөвт 25.3 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлсэн байна.

Тодруулбал, 2024 онд 7.4 тэрбум, 2025 онд 18.2 тэрбум төгрөгийн орлогыг нийслэлийн төсөвт төвлөрүүлжээ. Одоогоор өмч хөрөнгөтэй холбоотой найман хэрэг шүүхийн шатанд үргэлжилж байгаа аж.

Буцаан авсан объектуудын дунд Төв цэнгэлдэх хүрээлэн, “Уламжлалт анагаах ухааны элэг судлалын клиник төв”-ийн барилга байгууламжууд, Урт цагаан худалдаа үйлчилгээний төв, Өргөө зочид буудал зэрэг багтаж байна.

Мөн Чингэлтэй дүүргийн “Баруун сэлбэ” үйлчилгээний төвийн Ж блокийн 1220 м.кв талбай бүхий барилгыг нийслэлийн өмчид авч, нээлттэй дуудлага худалдаагаар хувьчилснаар 1.9 тэрбум төгрөгийн орлого олжээ. Баянгол дүүргийн Шуудангийн 24 дүгээр салбарын байрыг хууль бус дам түрээсээс чөлөөлөн дуудлага худалдаагаар худалдаж, 1.6 тэрбум төгрөгийг төсөвт төвлөрүүлсэн байна.

Түүнчлэн “Ачит гар” өрхийн эмнэлгийн байр байсан объектыг дуудлага худалдаагаар хувьчилж, 334 сая төгрөгийн орлого олсон бол “Аминжаргалан” өрхийн эрүүл мэндийн төвийн барилгыг хууль бус эзэмшлээс чөлөөлөн дахин түрээслэх замаар орлого төвлөрүүлж эхэлжээ.

2025 онд нийслэлийн Өмчийн харилцааны газраас гурван барилга байгууламжийг нээлттэй дуудлага худалдаагаар худалдаж, нийт 3.9 тэрбум төгрөгийн орлого төвлөрүүлсэн байна. Мөн өмч хувьчлалын жагсаалтаас зургаан барилгыг хасаж, ногоон байгууламж болгон тохижуулахаар шийдвэрлэжээ.

Одоогоор БЗД-ийн Нэгдсэн эмнэлэг, СБД-ийн Нэгдсэн эмнэлэг, Соёлын төв өргөөний В корпусыг нийслэлийн өмчид буцаан авахаар хэлэлцээр хийж байгаа аж.

]]> zulaa Tue, 19 May 2026 16:54:32 +0800 Америкт хэвийн, бидэнд хачин санагдах 7 зүйл http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3385 http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3385

Америкчуудын өдөр тутмын амьдралд хэвийн болсон олон шийдэл, дадал нь өөр орны хүмүүст анх харахад ихэд сонин санагддаг. Эдгээр нь зүгээр нэг “онцлог” биш, харин тухайн нийгмийн соёл, хэрэглээний хэв маяг, технологийн шийдлүүдийн илэрхийлэл юм.

1. Гал тогооны угаалтуур дахь хоолны үлдэгдэл бутлагч

АНУ-ын олон айлын гал тогоонд угаалтуурт суурилуулсан хоолны үлдэгдэл бутлагч байдаг бөгөөд хүмүүс хоолны жижиг хаягдлыг шууд ус руу хийж бутлуулан зайлуулдаг. Энэ нь хог багасгаж, үнэрээс сэргийлж, гал тогооны ажлыг илүү цэвэрхэн, хялбар болгодог тул америкчуудын хувьд энгийн хэрэглээ болсон байна.

2. Фторжуулсан цоргоны ус

АНУ-д ундны усанд фтор нэмэх практик түгээмэл байдаг бөгөөд энэ нь шүдний пааланг бэхжүүлж, цооролтоос сэргийлэх зорилготой юм. Тиймээс америкчуудын хувьд цоргоны усыг шууд уух нь хэвийн үзэгдэл бөгөөд энэ нь бусад орны хүмүүст бага зэрэг сонин санагддаг.

3. Төв агааржуулалтын систем

АНУ-ын байшин, барилгуудын ихэнхэд төвлөрсөн агааржуулалтын системийг барилгын үеэс нь төлөвлөн суурилуулдаг бөгөөд энэ нь бүх өрөөнд жигд агаар түгээж, температурыг нэгэн зэрэг тохируулах боломж олгодог. Ийм шийдэл нь дуу чимээ багатай, илүү тав тухтай орчныг бүрдүүлдэг онцлогтой.

4. Төмсийг ширхэгээр нь худалдах

Америкийн зарим дэлгүүрт төмсийг килограммаар бус, ширхэг бүрээр нь савлан худалдаалдаг бөгөөд хэрэглэгч зөвхөн хэрэгтэй хэмжээгээ сонгон авах боломжтой байдаг. Энэ нь бусад оронд харьцангуй ховор тул анх харахад нэлээд сонин санагддаг.

5. Үсгээр бичигдсэн утасны дугаар

АНУ-д бизнесүүд утасны дугаараа үсгээр илэрхийлсэн хэлбэрээр ашиглах нь элбэг бөгөөд энэ нь дугаарыг илүү амархан тогтоох давуу талтай. Жишээлбэл, 1-800-FLOWERS гэх мэт дугаар нь үйлчилгээний төрлийг шууд илэрхийлж, маркетингийн үр дүнг нэмэгдүүлдэг.

6. Үгээр бичсэн замын тэмдэг

АНУ-ын замын тэмдгүүд ихэвчлэн тэмдэглэгээнээс гадна үгээр бичигдсэн байдаг тул жолоочид ямар нэгэн тэмдгийг тайлж ойлгох шаардлагагүй, шууд уншаад ойлгох боломжтой байдаг. Энэ нь ялангуяа шинэ жолооч болон дотоодын хэрэглээнд илүү ойлгомжтой шийдэл болдог.

7. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд зориулсан хүртээмж

АНУ-д хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн хөдөлгөөнийг дэмжих зорилгоор налуу зам, намхан бордюр, тусгай тоноглогдсон нийтийн тээвэр зэрэг олон шийдлийг өргөн хэрэглэдэг. Үүний ачаар тэд нийгмийн амьдралд идэвхтэй оролцох боломжтой болж, хүртээмжтэй орчин илүү сайн бүрдсэн байдаг.

https://www.caak.mn/post/view/43823

]]> zulaa Wed, 13 May 2026 14:38:49 +0800 Экологийн цагдаагийн газрын тасгийн дарга асан Я.Билэгдэмбэрэлд авлигын хэргээр 2.6 жилийн хорих ял оноолоо http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3378 http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3378
Нийтийн албан тушаалтан албан үүргээ гүйцэтгэх явцдаа эрх мэдлээ хэтрүүлэн ашиглаж, бусдаас ашиг хонжоо авсан хэрэгт холбогдсон нэр бүхий этгээдүүдэд шүүхээс ял оноолоо.

Тодруулбал, Экологийн цагдаагийн газрын тасгийн дарга асан Я.Билэгдэмбэрэлд авлигын хэргээр 2.6 жилийн хорих ял оноолоо. Мөн нийтийн албанд томилогдох эрхийг зургаан жилийн хугацаагаар хасчээ. Түүнийг албан тушаалын байдлаа урвуулан ашиглаж, ашиг сонирхлын үүднээс албан үүргээ хэрэгжүүлэхгүй байх замаар бусдаас их хэмжээний мөнгө авсан нь тогтоогдсон байна. Тэрбээр нийт 253.6 сая төгрөгийн хөрөнгийг үндэслэлгүйгээр нэмэгдүүлсэн гэж үзжээ.

Мөн энэ хэрэгт холбогдсон Г.Сайнбаяр, А.Мөнхбат нар нь албан тушаалын чиг үүргээ хэрэгжүүлэхдээ ашиг сонирхлын зөрчил гарган, бусдаас тус бүр их хэмжээний мөнгө авсан нь мөрдөн шалгах ажиллагаагаар тогтоогдсон байна. Иймээс Г.Сайнбаярт нийтийн албанд ажиллах эрхийг гурван жилээр хасаж, мөнгөн торгууль ногдуулжээ. А.Мөнхбатын хувьд нийтийн албанд томилогдох эрхийг хоёр жилийн хугацаагаар хасаж, мөнгөн торгууль оногдуулсан байна. Энэхүү хэргийг Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүх 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 27-ны өдөр хэлэлцэн шийдвэрлэсэн байна.

]]> zulaa Thu, 30 Apr 2026 16:20:28 +0800 Баян айлын хөвгүүдийн бяраа гаргасан хэрэг шүүх танхимд "замхрав" http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3377 http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3377

Санжаачойпэл нарын хэрэг бол сүүлийн жилүүдэд Монголд “шударга ёс” гэдэг ойлголт ямар үнэ цэнэтэй, хэнд зориулагддаг вэ гэдгийг хамгийн тод харуулсан жишээ болов. Энэ бол жирийн нэг зодоон биш, харин манай нийгэмд хууль эрх мэдэлтэй хүмүүсийн өмнө хэрхэн “уян зөөлөн” болж хувирдгийн илрэл юм.

2025 оны долоодугаар сард Улаанбаатар хотын шөнийн цэнгээний газрын гадаа хэдэн залуус нийлж ганц хүнийг бүлэглэн зодож, эрүүл мэндэд нь хүнд гэмтэл учруулсан хэрэг гарсан. Хохирогч эмнэлэгт хүргэгдэж, нүүрний яс нь хугарч, насан туршийн суулгац хийхээс өөр аргагүй болсон нь угтаа хүний амьдралыг үндсээр нь өөрчилсөн ноцтой халдлага байлаа.

Хэрэгт УИХ-ын гишүүн асан Цэрэнпунцагийн хүү Санжаачойпэл, “Эрэл”-ийн Эрдэнэбатын хүү Тэмүүлэн, Таванбогд группын үүсгэн байгуулагч Баатарсайханы хүү, “Говь” ХК-ийн гүйцэтгэх захирал Амарсайхан, мөн Л.Алтан-Очир нар холбогдсон. Өөрөөр хэлбэл, манай нийгэмд аль хэдийн өөрсдийгөө “дархлаатай” мэт авирладаг баян айлын хүүхдүүд байв. Тиймээс мөрдөн шалгах ажиллагаа сунжирч, шүүх хурал хойшилж, бүр Амарсайхан нь гадагшаа гарсан гэх мэдээлэл цацагдахад олон хүн “ингэх нь аргагүй” хэмээн хүлээж авсан нь өөрөө хуульд итгэх итгэл ямар түвшинд хүрснийг харуулж байлаа.

Тэгээд ч болоогүй Хохирогч Д.Саяннямбууг Санжаачойпэлийн биед халдсан хэргээр яллагдагчаар татсан ч шүүх хурлын үеэр тэрбээр:

“Би Ц.Санжаачойпэлд гэмтэл учруулаагүй. Цагаатгаж өгнө үү” гэж хүссэн байна.

Харин Ц.Санжаачойпэл:

“Хохирогч, түүний гэр бүлээс уучлал хүсэж байна. Танхай ажиллагааг нарийвчлан шалгаж, бидний ирээдүйд хамгийн хөнгөн ял оноож өгнө үү. Хожим улс эх орондоо хэрэгтэй зүйл хийх хүний хувьд гуйж байна” гэж мэдэгджээ.

Э.Тэмүүлэн “Болсон бүх явдалд харамсаж байна” гэж хэлсэн бол, Л.Алтан-Очир “Тэнд ийм зүйл болохыг нэг ч хүн төсөөлөөгүй” гэж тайлбарласан байна.

Б.Амарсайхан “Саяннямбууг би цохиогүй. Зодоог салгах гэж хичээсэн. Хохирогч үүсгэсэн хохиролд нь гэмшиж байна” гэж мэдэгджээ.

Шүүгдэгчид хохирогч Саяннямбууд нийт 1 тэрбум 670 сая төгрөгийн нөхөн төлбөр олгосон гэжээ.

Мөн Шүүх хурлын үеэр танилцуулсан гэрчийн мэдүүлэг анхаарал татав. Гэрч хэлэхдээ:

“Ц.Санжаачойпэл Тулгат бид хоёр дээр ирээд ‘Би Монголын хамгийн баян хүн. Занданшатар өнөөдөр Ерөнхий сайд болсон. Тийм болохоор би хүн алаад шоронгоос зүгээр гарч ирнэ, та нарыг алчхаад ч зүгээр гарах боломжтой’ гэж орилж эхэлсэн” гэжээ.

Харин Ц.Санжаачойпэл үүнийг няцааж:

“Ерөнхий сайдын тухай би яриагүй. Миний аав Өлзийсайхан Монголын цагдаагийн байгууллагад ажилладаг, хууль хэрхэн үйлчилдгийг харуулах гэж олон удаа хэлсэн. Аавыг нь Г.Занданшатар Ерөнхий сайд болоод ЦЕГ-ын даргаар томилсон гэж би мэдсэн” хэмээсэн байна.

Уг хэрэг анх Цагдаагийн ерөнхий газрын дарга Болд хурандаагийн хүү Өлзийсайханаас эхэлсэн хэдий ч, аав нь албан тушаалтай учир хүү нь зөвхөн гэрчийн мэдүүлэг өгч, яллагдагчаар татагдаагүй гэх яриа ч олон нийтийн дунд гарсан юм.

Уг зодоонд дээрх залуус дөрвүүлээ нийлж хохирогч Саяннямбуугийн биед халдсан нь камерын бичлэгээр нотлогдсон. Хохирогч шүүхэд мэдүүлэхдээ:

“Миний нүд, хамар маш хүнд гэмтсэн. Нүүрний яснууд хугарч мах руугаа орсон байсан. Нүүрний яснуудыг төмрөөр бэхэлж, нүдэнд насан туршийн суулгац хийсэн...”

гэж ярьсан нь энэ хэрэг жирийн маргаан биш, хүний эрүүл мэнд, амьдралд урт хугацааны нөхөшгүй хор уршиг учруулсан гэмт хэрэг байсныг илтгэнэ. Гэвч шүүх үүнийг “хөнгөн гэмтэл” гэж ангилсан нь олон нийтийн бухимдлыг улам дэвэргэв.

2026 оны нэгдүгээр сарын 29-нд Баянзүрх, Сүхбаатар, Чингэлтэй дүүргийн Эрүүгийн хэргийн анхан шатны тойргийн шүүх шийдвэрээ танилцуулж, Эрүүгийн хуулийн 11.4 дүгээр зүйлээр:

Ц.Санжаачойпэлд — 1 жилийн хугацаатай зорчих эрх хязгаарлах,
Э.Тэмүүлэн, Л.Алтан-Очир, Б.Амарсайхан нарт — 8 сарын хугацаатай зорчих эрх хязгаарлах ял оногдуулав.
Мөн хохирогч Саяннямбууг Санжаачойпэлийн биед халдсан хэргээр яллагдагчаар татаж, 1 сая төгрөгийн торгох ял оногдуулсан байна.

Эндээс ганцхан асуулт урган гарна: хэрэв энэ хэрэгт жирийн айлын хүүхдүүд холбогдсон бол ял ийм “зөөлөн” байх байсан уу? Шөнийн гудамжинд ганцаараа явсан хүнийг бүлэглэн зодсон жирийн залуу зорчих эрхээ хязгаарлуулаад л өнгөрдөг жишээ Монголд хэр олон билээ? Иргэдийн бухимдал яг эндээс эхэлж байна. Хууль баян айлын хаалгыг зөөлөн тогшиж, ядуу айлын хаалгыг өшиглөж ордог мэт ойлголт нийгэмд аль хэдийн тогтчихжээ.

Санжаачойпэл нарын хэрэг бол ганц зодооны түүх биш. Энэ бол “хэний хүүхэд вэ” гэдгээс шалтгаалан ял шийтгэл өөр өөр болдог тогтолцооны илрэл мэт харагдсан явдал. Шүүх заалтаа уншиж, хуулиа тайлбарласан байж магадгүй. Гэхдээ шударга ёс гэдэг зөвхөн заалт уншихыг хэлдэггүй энэ бол иргэдийн итгэл, ёс зүйн хариуцлага, нийгмийн мэдрэмжийн нийлбэр юм. Харин энэ хэрэгт тэдгээрийн аль нь ч мэдрэгдсэнгүй.

Б.Зул

www.BOLOD.mn

]]> zulaa Thu, 23 Apr 2026 12:50:39 +0800 Б.Баттүшиг: Арьс, ширний чанар сайжрахаас нааш манай улсын түүхий эд хэзээ ч эргэлтэд орохгүй http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3376 http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3376
Арьс ширний салбарын дэлхийн зах зээлийн чиг хандлага болон дотоодын нөхцөл байдлын талаар "Булигаар" ХК-ийн гүйцэтгэх захирал Б.Баттүшигтэй ярилцлаа.

-Манай улсын хувьд арьс, ширний боловсруулалт, зах зээл бусад орнуудтай харьцуулахад хөгжил тааруу байгаа. Үүний шалтгаан нь юу байна вэ?

-Үхрийн арьсаар жишээ авбал, манай улсад жилд 800 мянгаад толгой үхэр нядалдаг гэсэн статистик мэдээлэл бий. Гэтэл үүнээс 200-300 мянган ширхэг арьс л түүхий эдийн төвлөрсөн зах дээр төвлөрөөд, арьс ширний салбар луу орж байгаа. Бусад арьс нь хаягдаж, зах зээлийн эргэлтэд орж чадахгүй байгаа гэсэн үг. Үүний учир шалтгаан нь юу вэ гэвэл, түүхий эдийн чанартай холбоотой. Ер нь дэлхий дээр арьс ширний хэрэглээ асар багассан. Савхин куртик өмсдөг хүн байхгүй болсон. Арьсан гутал өмсөхөө больчихлоо. Бүх хувцсыг даавуун болон синтетик материалууд орлочихлоо. Ингээд эрэлт багассан байна. Тэгэнгүүт дагаад дэлхий дээр арьс ширний үнэ уначихаж байгаа юм. Мөн нэг өрөөсгөл ойлголт их байгаа нь ганцхан манай улс мал аж ахуйн орон учраас маш их арьс, шир байдаг, бусад газар байдаггүй юм шиг ярьдаг.

Гэтэл хүн төрөлхтөн мах л идэж байгаа шүү дээ. Өнөөдөр хүн төрөлхтний номер нэг хүнс бол үхрийн мах. Мах идэж байгаа юм чинь үхрийн арьс гарч л таараа. Улс болгон л махаа иднэ, ингээд малын арьсаа өөрсдөө ямар нэгэн байдлаар боловсруулна. Харин манайд энэ тогтолцоо алдагдаад маш олон жил болчихлоо. Яаж байна вэ гэхээр, бид мах идээд л байдаг, арьс нь гараад л байдаг.

Гэвч яг арьсаар нь хийх ёстой хувцсаа дандаа импортоор авч байгаа. Эдгээр шалтгаануудын улмаас түүхий эдийн зах зээл манайд уначихлаа. Үндсэндээ түүхий эдийг хэн ч хайхрахгүй явсаар байтал чанаргүй болчихсон. Буцаад түүхий эдээ худалдаж аваад, үнийг нь өсгөе гэхээр чанар нь өсдөггүй. Гэхдээ дэлхийн зах зээл дээр түүхий эдийнх нь үнэ адилхан хямдарчихаад байгаа.

-Тухайлбал, ямар улсын жишээ байна вэ?

-Бразил, Колумб зэрэг Өмнөд Америкийн улс орнууд маш их үхрийн фермтэй. Дэлхийн үхрийн махны 40 хувийг тэр бүс нутгаас хангаж байгаа. Энэ утгаараа үхрийн махыг дагаж үхрийн аж ахуй хөгжсөн. Жишээ нь, Бразил улсад нэг килограмм үхрийн арьсны дундаж үнэ нь монгол мөнгөөр 570 орчим төгрөг байна. Харин бид өнөөдөр нэг ширхэг арьсыг 10 мянган төгрөгөөр авч байгаа гэж дунджилбал 550 төгрөг болж байна. Харин үйлдвэрлэгч бидэнд ямар асуудал тулгардаг вэ гэвэл 100 ширхэг үхрийн ширийг үйлдвэртээ аваад, 40 хувийг нь хаядаг. Өөрөөр хэлбэл, 40 хувь нь ямар нэгэн байдлаар арьсан матерал болох боломжгүй ирж байна гэсэн үг. Үүнээс гарах гарц бол махнаас арьсыг нь хуулж авдаг махны үйлдвэрүүд хөгжих хэрэгтэй. Манайх нийт нядалж байгаа малынхаа 90 хувийг нь хээрийн аргаар нядалдаг учраас маш их гар ажиллагаатай байдаг. Энэ нь арьсан дээр өртөг нэмж, чанарыг нь муутгадаг.

-Түүхий эдээ түүхийгээр гадагшаа гаргах боломжгүй юу гэдэг зүйл мөн яригддаг?

-Түүхий эдээ түүхий чигээр нь гадагшаа гаргаж болно. Харин гадагшаа гаргах уу гэдэгт техникийн зохицуулалт хэрэгтэй. Энэ зохицуулалт манайд одоо мөрдөгдөхгүй, цуцлагдсан. Хууль эрх зүйн хувьд хэн ч манай улсад ирээд түүхий эдээ өөрийнхөө хүссэн газар луугаа аваад явж болно. Гэвч хэн ч авахгүй байгаа. Манай Монголоос яагаад түүхий эд авахгүй байна вэ гэвэл чанар нь муу. Арьс, ширний чанар нь сайжрахаас нааш манай улсын түүхий эд хэзээ ч эргэлтэд орохгүй. Одоо бол "Шаварт унасан шарын эзэн" гэдэг шиг хэдэн үндэсний үйлдвэр нь үүнийг авахаас өөр гарцгүй байгаа. Нөгөө талаар манай улс хүйтэн сэрүүн уур амьсгалтай. Мөн өргөн уудам газар нутгийн нөлөөллөөр түүхий эд нэг дор бөөгнөрөхөд асар их зардалтай. Баруун аймагт малаа нядлаад, арьс нь Улаанбаатар хотод ирэхэд хэчнээн хол замыг туулах вэ гэдгээс эхлээд асуудал үүснэ. Нэг үхрийн шир 18-20 кг байдаг. Овор багатай биш шүү дээ. Ингээд бүх өндөр хөгжилтэй орнуудтай харьцуулахад монгол түүхий эдийн өрсөлдөх чадвар унаад байгаа. Жишээ нь, Бразил улс гэхэд 150 сая хүн амтай. Их хэмжээгээр мах хэрэглэж, экспортолж байна. Далайд гарцтай. Нэмүү өртөг бага шингэсэн учраас дэлхий дээр өрсөлдөх чадвартай байна. Ер нь бусад улс оронд тогтолцоо нь байна. Жишээ нь, би америк хүн байсан бол Монголоос түүхий эдээ 500 төгрөгөөр авах уу, Бразилаас 570 төгрөгөөр авах уу гэвэл Бразилыг л сонгочхоод байгаа гэсэн үг.

-Бусад түүхий эдийн тухайд адилхан гэсэн үг үү?

-Тийм ээ. Хонины арьс бол бүр өрсөлдөх чадвар муу. Хонины арьсаар юм хийх ямар ч боломж байхгүй. Учир нь манай улсад 8-9 сая ширхэг хонины арьс жилд гардаг. Үүнээс нэг сая орчим нь л үйлдвэрүүдийн хаалгаар орж байгаа. Шалтгаан нь түүхий эдийн чанар муу. Хонины ноосыг нь авч тушаагаад, давхар арьсыг нь боловсруулбал эдийн засгийн үр ашигтай бараа шүү дээ. Гэвч өнөөдөр ноос нь ч тэр, арьс нь ч тэр үнэгүй учраас эрэлтгүй болж байна. Манай улсад жилд найман сая арьс жалганд хэвтэж байна. Үүнд бага хэмжээний өртөг тавихад тэр нь тээврийн зардлаа нөхөөд, Улаанбаатарт цуглаж байх ёстой. Гэтэл үүнд хэн ч мөнгө гаргахыг хүсэхгүй байна. Дэлхий дахинд ч тэр, манайд ч тэр хэн ч сонирхохгүй байна гэсэн үг. Мөн манайх хүйтэн сэрүүн уур амьсгалтай учраас хонины арьс асар их тостой байдаг. Тэр тосыг арьснаас нь салгаж авна гэдэг процессын хувьд явцуу, технологийн хувьд өндөр үнэтэй химийн бодис шаарддаг. Тэр өртгөө нөхөж чадахгүй байгаагийн улмаас хонины арьсаар хийдэг байсан материалыг ямааны арьс орлоод байгаа.

-Тэгвэл бусад улс орны туршлагаас бид юуг авах ёстой вэ?

-Хятадад Австрали улсаас хонины нэхий асар их хэмжээгээр ирж, нэг ширхэгийг нь 8-12 ам.доллараар авч байна. Манайх ийм болгохын тулд малын өөрийнх нь үйлдвэр угсааг сайжруулах, түүхий эдийн бүтцээ сайжруулах хэрэгтэй. Гэхдээ манай улсад эрчимжсэн мал аж ахуй хөгжөөгүй байна. Монголчууд малаа нядалж идэхдээ хамгийн хөгшнөөс нь иддэг. Харин эрчимжсэн мал аж ахуйгаар 1-2 нас хүргээд нядлаад, хурдан бойжуулаад залуу малыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулдаг. Манайд ийм бизнес байхгүй байна. Бид зах зээл сайтай орнуудын туршлагаас авахын тулд түүхий эдийнхээ чанарыг сайжруулах хэрэгтэй. Ингэж байж дараа нь хийж чаддаг болно. Ингээд аль салбарт нь бидний бүтээгдэхүүн байх ёстой вэ гэдгээ тодорхойлох ёстой. Тийм учраас тогтолцоо хэрэгтэй. Тогтолцоо байхгүй цагт өрсөлдөх ямар ч боломжгүй.

Ер нь арьс шир бол мах бэлтгэлээс гарсан дайврыг боловсруулдаг салбар. Энэ салбар байх ёстой. Түүхий эдийг ямар нэгэн байдлаар боловсруулж, эдийн засгийн эргэлтэд оруулан, хүмүүс цалин орлоготой болох ёстой. Нөгөө талаасаа байгаль орчиндоо асар өндөр ач холбогдолтой шүү дээ.

Г.БАЛГАРМАА

ӨДРИЙН СОНИН

]]> zulaa Mon, 20 Apr 2026 17:40:22 +0800 Улсын хэмжээнд 4,2 сая мал төллөж, бойжилт 98.9 хувьтай байна http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3375 http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3375

Улсын хэмжээнд нийт төллөвөл зохих 22.4 сая эх малын 29.6 хувь буюу 4.2 сая хээлтэгч мал төллөөд байна. Улсын хэмжээнд 4.2 сая төл хүлээн авснаас 4.1 сая толгой нь бойжиж, бойжилт 98.9 хувьтай байна. Мал төллөлтийг бүсчлэн үзвэл баруун бүс 32.6 хувь, зүүн бүс 20.8 хувь, төвийн бүс 29.4 хувь, хангайн бүс 31.9 хувьтай үргэлжилж байна.

Улсын хэмжээнд 2026 оны 04 дүгээр сарын 10-ны өдрийн байдлаар нийт 186.9 мянган толгой мал зүй бусаар хорогдсон бөгөөд үүнийг төрлөөр нь авч үзвэл тэмээ 142, адуу 15.1 мянга, үхэр 19.1 мянга, хонь 71.2 мянга, ямаа 81.1 мянган толгой байгаа бөгөөд оны эхний нийт малын 0.3 хувийг эзэлж байна.

Энэ онд улсын хэмжээнд 372.7 мянга га-д үр тариа, 16.0 мянган га-д төмс, 18.3 мянган га-д хүнсний ногоо,121.9 мянган га-д малын тэжээл, 104.1 мянган га-д тосны ургамал нийт 633.4 мянган га-д тариалалт хийж, 474.8 мянган тонн үр тариа, 180.6 мянган тонн төмс, 273.9 мянган тонн хүнсний ногоо, 287.0 мянган тонн малын тэжээл, 69.1 мянган тонн тосны ургамал хураан авах зорилт дэвшүүлэн, хаврын тариалалтын бэлтгэл ажлын төлөвлөгөөг гарган хэрэгжилтийг зохион байгуулж байна.

]]> zulaa Fri, 17 Apr 2026 11:15:42 +0800 Перу улс арван жилд есөн удаа ерөнхийлөгчөө солилоо http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3374 http://bayanzurkh.nutag.mn/index.php?newsid=3374

Ням гарагт /2026.04.12/ перучүүд ерөнхийлөгч болон парламентын сонгууль өгсөн байна. Санал хураалт орон нутгийн цагаар]]> zulaa Wed, 15 Apr 2026 15:18:22 +0800